ندای صحرا

مادر یک دانش آموز در این باره می گوید : هر چند که بچه ها تعطیلات را دوست دارند و از آن لذت می برند اما به قدری در این مدت از کتاب های درسی دور می شوند که بسیاری از محتوای کتاب ها را فراموش می کنند.
لادن گیاهی می افزاید : پسرم را در اولین روز مدرسه پس از تعطیلات نوروز به زحمت راهی مدرسه کردم ، مفاهیم درسی به قدری برایش کم ارزش است که با تعطیلی مدارس حتی به مدرسه و تکالیفی که باید انجام دهد ، فکر هم نمی کند.
یک کارشناس تعلیم و تربیت با اشاره به اینکه دانش آموزان در روند تحصیل مشارکت ندارند، می گوید : نظام آموزشی فعلی کشور بر محفوظات دانش آموزان تاکید می کند و مهارت هایی همچون خواندن ، حفظ کردن و کپی کردن را در دانش آموزان تقویت می کند و توجهی به تفکر ، اندیشه ، ابتکار و پویایی آنها نمی شود.

دکتر نادر سلسبیلی با تاکید بر اینکه نظام آموزشی کشور باید از جنبه های حافظه محوری به تدریج رو گردان شده و مفاهیم آموزشی را به سوی عملکردی کردن آنها هدایت کند ، می افزاید : به دلیل اینکه در نظام آموزشی مفاهیم درسی توسط دانش آموزان به جای یادگیری حفظ می شوند ، پس از گذشت مدتی این اطلاعات فراموش شده و نیاز به مرور مجدد دارد.
وی با اشاره به اینکه در تعطیلات نباید ارتباط دانش آموزان با مطالب درسی قطع شود ، می گوید : در ایام تعطیلات باید فعالیت های آموزشی متناسب با انگیزه و رغبت دانش آموزان ، برای آنها درنظر گرفته شود تا بر اساس آن دانش آموز مهارت هایی همچون فکر کردن ، نوشتن و نقشه کشیدن را در محیطی خارج از فضای آموزشی بیاموزند.
تعطیلات فرصت خوبی برای آموزش مهارت های اجتماعی است
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی نیز با اشاره به اینکه تعطیلات برای دانش آموزان لازم است ، می گوید : تعطیلات فرصت بسیار خوبی برای آموزش مهارت های اجتماعی است.
دکترحمید سپهر با تاکید بر اینکه در تعطیلات دانش آموزان می توانند با تکالیف سبک آموخته های خود را به اجرا درآورند ، می افزاید : وقتی ارتباط دانش آموزان با مفاهیم درسی حذف می شود ، چون آموخته های قبلی اجرا نشده و یادگیری به درستی صورت نپذیرفته است ، مفاهیم به سرعت فراموش شده و بازگشت به انباشته کردن مجدد ذهن به مفاهیم درسی نیازمند فرصتی است که باعث عقب ماندن از روند تحصیل و افت تحصیلی دانش آموزان می شود.
وی با اشاره به اینکه نظام آموزشی باید دانش آموزان را در کشف استعدادها و خلاقیتشان هدایت کند ، می گوید : متاسفانه نظام آموزشی فقط به پر کردن ذهن و وقت دانش آموزان با محتوای فشرده و سنگین کتاب های درسی می پردازد ، مفاهیمی که در بسیاری از موارد به دلیل عدم کارایی در زندگی دانش آموزان به سرعت فراموش می شود.
در این قسمت عللی که در ارتباط با مدرسه سبب افت تحصیلی دانش‌‌آموزان می‌ باشد ارائه می‌گردد.
• عدم هماهنگی مدرسه و خانواده در مسائل تربیتی و آموزشی به علت عدم مراجعه والدین به مدرسه و یا عدم فراخونی اولیاء به مدرسه از جانب مسئوولان
فعالیت های تربیتی خانه و مدرسه با یکدیگر در تعارض بوده، برای دانش‌آموز ایجاد حیرت و سرگردانی می‌کند.
• تعویض معلمان در حین سال تحصیلی و تغییرات ناشی از مرخصی های زایمان خواهران معلم، اعمال روشهای آمرانه و تنبیهی، وجود محیطهای خشک خالی از محبت، باعث می‌شود برخی از دانش‌آموزان ازمدارس فرار کنند یا به کلی ترک تحصیل نمایند.
• عواملی چون عدم توجه معلمان به تفاوت‌های فردی درامر آموزش، روش های ارزشیابی غلط و سطح دشواری امتحانات، کمبود تجهیزات و وسایل آموزشی، می‌تواند افت تحصیلی را در پی داشته باشد.
• در کلاس‌های درس معمولاً معلم از شاگردان سؤال می‌کند و آن‌ها پاسخ می‌گویند این پرسش و پاسخ ها اغلب طوطی وار بوده ونیز عدم درک ارتباط بین مطالب درسی و تجارب واقعی زندگی و احیاناً مشاهده تضاد و تناقض بین این دو موجب می‌شود که یادگیرنده درسراسر موضوع یادگیری مقاومت منفی از خود نشان دهد و همین امر نگرش منفی نسبت به درس و مدرسه یکی از علل عمده افت تحصیلی به شمار می‌رود.
• ویژگی‌های روانی و جسمانی دانش‌آموزان، به بیان دیگر یکی از عوامل مهم در یادگیری دروس، تمرکز حواس دانش‌آموزان می باشد دانش‌آموزانی که دچار اضطراب و ناراحتی هایی ازاین قبیل باشند، از نظر تحصیلی دچار افت میگردند و سلامت روانی آن‌ها به خطر می‌افتد که والدین می‌بایست در بهبود سلامت آن‌ها بکوشند.

از جمله علل فردی که در افت تحصیلی مؤثر است می‌توان، توجه، انگیزه نام برد.
• توجه: برای یادگیری و به خاطر سپردن هر مطلبی اولین شرط، توجه به آن مطلب است. علت افت و شکست تحصیلی بعضی از دانش آموزان ناشی از عدم توجه به معلم و مواد تدریس شده و نیز عدم تمرکز حواس هنگام مطالعه و انجام تکلیف درسی است.
• انگیزه: انگیزه به حالت های درونی فرد که موجب هدایت رفتار او به سوی نوعی هدف است گفته می‌شود انگیزه موتور حرکت هر فردی است.بعضی از دانش آموزان این انگیزه را براثر تلقین منفی از دست می‌دهند مثلاً من نمی‌توانم مطالب درسی را یادبگیرم، در یادگیری ریاضی علوم فیزیک و … ضعیف می‌باشم، در حفظ کردن مطالب درسی ناتوانم. همین احساس ضعف تأثیر بسیاری در کاهش یادگیری از سطحی مطلوب و رضایت بخش به سطحی نامطلوب دارد.
قبل از اینکه به افت دانش آموز پس از تعطیلات در درس نگاه کنیم باید این را در نظر گرفت که چگونه میتوانیم علاقه مندی و انگیزه را در دانش آموز تقویت کنیم. به این دلیل باید در ابتدا به این سؤال جواب داد که به نظر من اصلی ترین هدف از افت دانش آموز را میتوان از این پرسش به دست آوریم و آن اینکه اگر ما در طول تحصیل در دانش آموزان این انگیزه را تقویت کنیم که چرا و به چه منظور به مدرسه آمده و درس میخواند مطمئن باشیم که افت دانش آموز بعد از مدت کوتاهی تعطیلی کمتر اتفاق می افتد و این کار چندراه حل دارد که عبارتند از :
۱- دید و نگاه دانش آموز را ابتدا به مدرسه باز کنیم.
۲- فضای مدرسه را فضای با نشاط برای دانش آموز به وجود آوریم.
۳- اختیارات مناسب و با توجه به شرایط به دانش آموز بدهیم.
۴- معلم را به عنوان یک پدر یا مادر در مدرسه معرفی کنیم.
۵- تمام رفتار معلم باید مطابق سن دانش آموز باشد.
۶- فضای مطالعاتی توسط معلم صورت گیرد تا دانش آموز آن را ادامه دهد.
و مطالب زیادی میتوان گفت ولی ما به این چند مورد بسنده میکنیم. حال اگر این شرایط مهیا شود بعد از یک تعطیلی به خصوص تعطیلات عید دانش آموز بر آن میشود که مطالعه حتی در یک زمانی که کسی نیست بر کار او نظارت کند یک مسئله ی عادی میشود مثل سلام کردن.
و این نکته را هم باید گفت که بعد از نقش معلم که این مفاهیم چندگانه که قبلا بیان شد و بیشترین تأکید بر انگیزه ی دانش آموز از نگاه او نسبت به هدف در آینده است، نقش خانواده هم به همان اندازه تأثیر دارد که اگر در منزل عادت شود به ساعت را درنظر گرفته شود و پدر یا مادر یا شخص بزرگ خانواده با در دست گرفتن کتاب و مطالعه ی آن در وقت معین شده در منزل در مقابل دیدگان دانش آموز ، این انگیزه در دانش آموز تقویت میشود حتی در ایامی که تکلیف و یا درسی ندارد مثل غذا خوردن در ساعت مشخص در ذهن دانش آموز ماندگار میشود به مطالعه ی کتاب های غیر درسی میپردازد و اگر این کار ادامه پیدا کند حتی بر ساعات مطالعه افزوده میشود.
پس به راحتی میتوان با این کار از افت تحصیلی دانش آموزان در ایام تعطیلات جلوگیری کرد و این یک عادت میشود که با پشتکار و همت معلم و به خصوص اولیاء دانش آموز تحقق پیدا خواهد کرد.

راضیه نوربخش
کارشناس ارشد علوم تربیتی