قربان محمد تبخ
قربان محمدتبخ – عصرگلستان
با نزدیک شدن به روزهای سرد سال و افزایش پلکانی مصرف خانگی، سایه همیشگی ناترازی گاز بار دیگر بر سر استان‌های واقع در انتهای خطوط انتقال شبکه ملی سنگینی می‌کند. استان گلستان به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود در جغرافیای انرژی کشور، همواره در صف نخست آسیب‌پذیری ناشی از افت فشار شبکه در زمستان‌های سخت بوده است؛ تجربه‌های تلخی که در سال‌های نه‌چندان دور به قطعی گاز خانگی و تعطیلی واحدهای نانوایی انجامید، هنوز از حافظه جمعی شهروندان پاک نشده است.
در چنین شرایطی، مدیریت ارشد اقتصادی استان پیش‌دستی کرده و با تدوین راهبردی مبتنی بر پدافند غیرعامل و راستی‌آزمایی میدانی، تلاش دارد معادله قطعی انرژی و تأمین معاش عمومی را بازتعریف کند. اعلام موضع صریح معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار گلستان مبنی بر اینکه «نان خط قرمز استان است»، صرفاً یک اظهارنظر اداری نیست؛ بلکه نمادی از هشداری ساختاری به زنجیره توزیع آرد، نانوایان و دستگاه‌های متولی توزیع سوخت به شمار می‌رود. در هر بحران آب‌وهوایی یا ناترازی انرژی، اختلال در سه بخش سلامت، آب و نان بلافاصله تاب‌آوری روانی جامعه را نشانه می‌رود. در استانی چون گلستان که سبد غذایی طبقات متوسط و فرودست وابستگی شدیدی به نان‌های سنتی و یارانه‌ای دارد، تعطیلی حتی چندساعته یک واحد نانوایی می‌تواند موجی از اضطراب اجتماعی، تشکیل صف‌های طویل در سرمای زیر صفر و در نهایت نارضایتی عمومی را به دنبال داشته باشد.
عبدالعلی کیان‌مهر، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار گلستان، با درک مستقیم این چالش، پیام روشنی را مخابره کرده است تأمین نان مورد نیاز مردم در شرایط اضطراری به هیچ وجه قابل مذاکره نیست. نانوایی‌هایی که نسبت به تأمین و آماده‌سازی سوخت دوم اقدام نکرده باشند، در زمان افت فشار گاز مطلقاً حق فعالیت نخواهند داشت و سهمیه آرد آن‌ها کسر و به واحدهای مجاورِ آماده منتقل می‌شود. این تصمیم نشان می‌دهد که مدیریت اقتصادی استان، هزینه کوتاهی در تجهیز به سوخت جایگزین را از دوش مردم برداشته و مستقیماً متوجه متصدیان نانوایی و ناظران صنف کرده است. رویکرد تنبیهیِ ابطال یا جابه‌جایی سهمیه آرد، کارآمدترین اهرم حاکمیتی برای به حرکت درآوردن نانوایی‌های کم‌انگیزه در تأمین مشعل‌های دوگانه‌سوز و مخازن استاندارد محسوب می‌شود.
یکی از آفت‌های دیرینه پدافند غیرعامل در سال‌های پیشین، اتکا به آمارهای فرمالیته و گزارش‌های روی میز بود؛ آمارهایی که نشان می‌دادند «همه نانوایی‌ها مجهز به مشعل گازوئیلی هستند»، اما با وقوع اولین سرمای شدید، بخش زیادی از مشعل‌ها به دلیل نقص فنی، دودزدگی، خرابی نازل‌ها یا فاسد شدن سوخت ذخیره‌شده، روشن نمی‌شدند. برگزاری مانورهای میدانی اخیر در شهرستان‌های رامیان، خان‌ببین و دلند با حضور شخص معاون استاندار و هیئت‌های نظارتی، نمایانگر تغییر این رویکرد سنتی است. در این مانورها، جریان گاز شهری به‌طور فرضی یا مقطعی قطع شده و اپراتورها موظف شدند در حضور بازرسان، سیستم جایگزین را روشن کرده و نان داغ تحویل دهند. این مدل راستی‌آزمایی به جای گزارش‌های کاغذی، گلوگاه‌های فنی را پیش از شروع بحران آشکار می‌کند و فرصت جبران نواقص را برای دهیاری‌ها، فرمانداری‌ها و نانوایی‌ها تا پیش از فصل یخبندان فراهم می‌سازد.
بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، پایش جامع وضعیت سوخت‌رسانی در نانوایی‌های ۱۰ شهرستان استان وارد مراحل نهایی شده است. هدف‌گذاری ستاد بحران استان بر این پایه استوار است که نانوایی‌ها به زیرساخت «سوخت سه‌گانه» دست یابند گاز طبیعی شبکه (سوخت پایه و مصرفی) ، نفت‌گاز یا گازوئیل (سوخت دوم اضطراری)، گاز مایع LPG یا کپسولی به عنوان مکمل و پشتیبان سوم. این پلتفرم چندلایه سبب می‌شود حتی اگر به دلایل حمل‌ونقلی یا انسداد جاده‌ها دسترسی به تانکرهای گازوئیل با مانور کمتری روبه‌رو شد، کپسول‌های گاز مایع صنعتی بتوانند پخت نان را تا چند روز بدون توقف سرپا نگه دارند.
اما کیان‌مهر در کنار تأکید بر این گوناگونی منابع انرژی، زنگ خطری مهم را نیز به صدا درآورد: «مسئله ایمنی استاندارد ذخیره‌سازی.» استفاده از دبه‌های پلاستیکی، بشکه‌های فرسوده و جانمایی مخازن سوخت در مجاورت تنورهای سنتی نه تنها خطای مدیریتی، بلکه بازی با جان کارگران و ساکنان اطراف نانوایی است. تأکید ویژه بر احداث مخازن ایمن و دارای تأییدیه نظام مهندسی و آتش‌نشانی، خط پایان رسمی بر روش‌های ذخیره‌سازی غیراستاندارد است. بزرگ‌ترین گره ذهنی در بحران‌های گذشته استان این بود که اگر برودت هوا بیش از یک هفته به درازا بینجامد و سوخت ۲۴ تا ۴۸ ساعته نانوایی‌ها به اتمام برسد، چه سازوکاری مخازن را دوباره پر خواهد کرد؟ در آن وضعیت، هجوم نانوایان با گالن‌های دستی به پمپ‌های بنزین و گازوئیل، خود به بحرانی ثانویه و ازدحام‌های امنیتی دامن می‌زد. طرح جدید مدیریت ارشد گلستان، این خلاء ساختاری را پوشش داده است. به گفته معاون امور اقتصادی، راهبرد مدیریت انرژی اکنون روی «زنجیره تأمین پایدار و شارژ مجدد» متمرکز شده است
پهنه‌بندی جغرافیایی: هر شهرستان به چند بلوک و پهنه مشخص سوخت‌رسانی تقسیم شده تا شعاع خدمات‌رسانی تانکرهای سوخت مشخص باشد.
تجهیز ناوگان پشتیبان: با هماهنگی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه گلستان، خودروهای حمل سوخت متناسب با معابر شهری و روستایی سازماندهی شده‌اند.
تزریق زمان‌بندی‌شده: پیش از تخلیه کامل مخازن اولیه، مسیرهای شارژ دور دوم فعال شده و سهمیه تکمیلی به مخازن تزریق می‌شود تا هیچ تنوری خاموش نشود.
در شرایطی که اختلاف فاحش میان قیمت سوخت حمایتی دولتی و بازار آزاد وجود دارد، همیشه وسوسه قاچاق یا عرضه خارج از شبکه گازوئیل وجود دارد. بارها مشاهده شده که برخی واحدها سوخت یارانه‌ای را به بهانه آمادگی برای بحران دریافت کرده، اما در ادامه آن را به مصرف غیرقانونی رسانده یا در بازارهای غیررسمی به فروش رسانده‌اند؛ در نتیجه در روز حادثه مخازن آن‌ها خالی مانده است. بخش مهمی از اظهارات اخیر معاون استاندار به هوشیاری دستگاه‌های امنیتی و نظارتی درباره این موضوع معطوف شد. سوخت تخصیص‌یافته به نانوایی‌ها، کارخانجات و مرغداری‌های استان تنها به واحدهای فعال و دارای پلاک ثبت‌شده تعلق می‌گیرد و دستگاه‌های کاشف موظف شده‌اند میزان موجودی انبارها را به‌طور سیستماتیک با کارکرد واحد تطبیق دهند. این شفافیت مانع از آن می‌شود که سهمیه سوخت مردم به جیب سودجویان سرازیر شود.
گزارش‌های هواشناسی حاکی از ورود جبهه‌های هوای سرد در پاییز و زمستان پیش‌رو است و زمان برای آماده‌سازی اداری به سرعت در حال پایان است. اکنون که استانداری گلستان نقشه راه را مشخص کرده و شمشیر ابطال سهمیه را برای واحدهای کم‌کار از رو بسته است، وظیفه اتحادیه‌های صنفی خبازان و اتاق اصناف استان است که با برگزاری دوره‌های آموزشی، تسهیل در خرید مشعل‌های استاندارد و برطرف کردن موانع نانوایان زحمتکش، مسیر این گذار را هموار کنند. پایداری سفره مردم گلستان در زمستان پیش‌رو، حاصل آزمونی هماهنگ میان استانداری، شرکت گاز، شرکت نفت، فرمانداری‌ها و صنف خبازان خواهد بود. اگر این پنج ضلع در هماهنگی کامل عمل کنند، سرمای استخوان‌سوز زمستان دیگر به بحران تبدیل نخواهد شد، بلکه به نمایشی موفق از بلوغ مدیریت بحران و پدافند غیرعامل در استان تبدیل می‌شود.
https://nedayesahra.ir/?p=14175
