با آغاز ماه، فضای روستاها و محله‌های ترکمن‌نشین رنگ و بوی خاصی می‌گیرد. یکی از جلوه‌های زیبای این ایام درزمان های قدیم ، سحرخوانی بوده ، پیش از آنکه ساعت و ابزارهای امروزی در دسترس باشد، افرادی خوش‌صدا در کوچه‌ها می‌گشتند و با خواندن اشعار مذهبی و مناجات، مردم را برای سحری بیدار می‌کردند. این رسم افزون بر کارکرد عملی، نوعی پیوند عاطفی میان همسایگان ایجاد می‌کرد و نشانه‌ای از روح جمعی جامعه بود ماه رمضان در میان ترکمن‌های استان گلستان بیش از آنکه با آیین‌های نمایشی شناخته شود، با سفره‌های ساده اما پربرکت، همدلی خانوادگی و سنت‌های خوراکی خاص معنا پیدا می‌کند. برخلاف گذشته‌های دور که در برخی مناطق ایران رسم سحرخوانی وجود داشت، امروز در میان ترکمن‌های گلستان این رسم عملاً برگزار نمی‌شود و مردم با استفاده از ساعت و تلفن همراه برای سحری بیدار می‌شوند.
افطار در فرهنگ ترکمن‌ها جلوه‌ای از سخاوت و همدلی است. پیش از اذان مغرب، کودکان در نزدیکی مسجد جمع می‌شوند و با شنیدن اذان، خبر افطار را به خانواده‌ها می‌رسانند. جلوه اصلی رمضان در این منطقه را باید در سبک تغذیه، مهمان‌نوازی و آیین‌های جمعی جست‌وجو کرد. با نزدیک شدن به ماه رمضان، خانواده‌ها تدارک ویژه‌ای برای مواد غذایی می‌بینند. آرد، برنج، روغن محلی، گوشت و لبنیات به مقدار بیشتری تهیه می‌شود، زیرا در این ماه رفت‌وآمدها و مهمانی‌های افطاری افزایش می‌یابد. زنان ترکمن که نقش اصلی در آماده‌سازی سفره را بر عهده دارند، چند روز مانده به ماه، برخی نان‌ها و مواد اولیه را آماده می‌کنند تا در طول ماه با سهولت بیشتری غذا بپزند.
سفره سحری در میان ترکمن‌ها معمولاً مقوی و نسبتاً پرحجم است، زیرا بسیاری از مردان به کارهای کشاورزی، دامداری یا فعالیت‌های فیزیکی مشغول‌اند. برنج و غذاهای گوشتی جایگاه مهمی در سحری دارد. یکی از غذاهای شاخص، «چکدرمه» است؛ غذایی بر پایه برنج، گوشت (اغلب گوسفند)، پیاز و ادویه که شباهتی به استانبولی یا دم‌پخت دارد اما با شیوه پخت و طعم خاص ترکمنی تهیه می‌شود. این غذا به دلیل کالری مناسب، برای تحمل گرسنگی روزانه انتخابی رایج است. گاهی نیز نیمرو محلی، ماست چکیده، دوغ، پنیر سنتی و نان تازه در کنار چای پررنگ صرف می‌شود.
نان در فرهنگ غذایی ترکمن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. انواع نان‌های محلی مانند «چُرِک» (نان تنوری)، «قاتلاما» (نان لایه‌ای و روغنی) و نان‌های نیمه‌شیرین در این ماه بیشتر پخته می‌شود. برخی خانواده‌ها نان را در تنورهای خانگی آماده می‌کنند و عطر آن در کوچه‌های روستا می‌پیچد. این نان‌ها هم در سحر و هم در افطار مصرف می‌شود. اما اوج جلوه خوراکی‌های ترکمنی در وعده افطار دیده می‌شود. افطار معمولاً با چای، خرما و نان آغاز می‌شود. سپس غذاهای متنوع‌تری بر سفره می‌آید. علاوه بر چکدرمه، خوراک‌هایی مانند انواع آش محلی، سوپ‌های ساده، خورش‌های گوشتی و برنج سفید با گوشت آب‌پز دیده می‌شود. «بوروگ» یا «بورِک» ترکمنی نیز از خوراکی‌های محبوب افطار است؛ خمیری که داخل آن با گوشت چرخ‌کرده، سیب‌زمینی یا سبزی پر شده و سپس سرخ یا تنوری می‌شود. شیرینی‌ها و خوراکی‌های نیمه‌شیرین نیز بخش مهمی از سفره رمضان را تشکیل می‌دهد. «پیشمه» (نوعی خمیر سرخ‌شده شبیه بامیه اما ساده‌تر)، «قاتلامای شیرین»، حلواهای خانگی و گاه کلوچه‌های محلی برای پذیرایی از مهمانان تهیه می‌شود. در برخی خانواده‌ها، شیر برنج یا فرنی نیز برای افطار آماده می‌کنند، به‌ویژه در شب‌های قدر.
در شب پانزدهم رمضان، آیین «بارمضان» یا «یاریم‌رمضان» برگزار می‌شود. پس از نماز عشاء، نوجوانان و جوانان در گروه‌های کوچک اشعار آیینی می‌خوانند و به در خانه‌ها می‌روند. صاحبخانه برای قدردانی، خوراکی‌هایی مانند شیرینی، پیشمه، نقل، خرما یا حتی مواد غذایی به آنان هدیه می‌دهد. به همین دلیل در روزهای پیش از نیمه رمضان، خانواده‌ها معمولاً تدارک بیشتری برای تهیه شیرینی و تنقلات می‌بینند. این شب حال‌وهوایی شاد و معنوی دارد و کودکان با اشتیاق در آن شرکت می‌کنند.
سنت اطعام و نذر نیز در این ماه پررنگ است. گاه غذایی پخته و برای مسجد یا خانواده‌های کم‌برخوردار فرستاده می‌شود. این کار علاوه بر ثواب مذهبی، نشانه‌ای از جایگاه والای همبستگی اجتماعی در فرهنگ ترکمن است.
در مجموع، رمضان در میان ترکمن‌های گلستان بیش از هر چیز با سفره‌های پربرکت، نان‌های محلی، غذاهای گوشتی مقوی و شیرینی‌های خانگی شناخته می‌شود. اگرچه برخی آیین‌های قدیمی مانند سحرخوانی دیگر رواج ندارد، اما روح همدلی، مهمان‌نوازی و پایبندی به سنت‌های خوراکی همچنان زنده است و هویت فرهنگی این قوم را در ماه رمضان به‌زیبایی نمایان می‌کند.
حضور در مسجد در طول این ماه چشمگیر است. نمازهای جماعت، به‌ویژه نماز تراویح پس از عشاء، با شکوه خاصی برگزار می‌شود و گاه جمعیت چنان زیاد است که حیاط و اطراف مسجد نیز مملو از نمازگزاران می‌شود. شب‌های قدر نیز با تلاوت قرآن، دعا و شب‌زنده‌داری همراه است و بسیاری تلاش می‌کنند در این ماه ختم کامل قرآن داشته باشند. در خانه‌ها نیز جلسات قرآن‌خوانی خانوادگی برپا می‌شود و بزرگان خانواده جوان‌ترها را به انس بیشتر با کلام وحی تشویق می‌کنند.
در روزهای پایانی ماه نیز شور و حال خاصی حاکم می‌شود. مردم علاوه بر آمادگی برای شب‌های قدر، خود را برای عید فطر مهیا می‌کنند؛ زکات فطره را کنار می‌گذارند، لباس‌های نو آماده می‌کنند و به دیدار خویشاوندان می‌اندیشند. بدین‌ترتیب رمضان در میان ترکمن‌های گلستان آمیزه‌ای از عبادت، همبستگی اجتماعی، سنت‌های کهن و شادی‌های معنوی است؛ ماهی که نه‌تنها به تزکیه فردی می‌انجامد، بلکه انسجام و هویت فرهنگی جامعه را نیز استحکام می‌بخشد.
https://nedayesahra.ir/?p=13946
